Hỏi đáp về quyền sử dụng đất

Bố tôi đứng tên một thửa đất, có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng và tách thửa cho các con. Năm 2019, bố tôi làm thủ tục chuyển 300 m² đất trồng cây lâu năm sang đất ở. Hồ sơ đã được Văn phòng Đăng ký đất đai huyện đo đạc, lập hồ sơ và trình cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Sau khi có quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, bố tôi đã nộp đủ 550 triệu đồng tiền sử dụng đất. Tuy nhiên, khi tiếp tục làm thủ tục tách thửa để chia đất cho các con, hồ sơ lại bị cơ quan chức năng trả về với lý do thửa đất nằm trong quy hoạch, không đủ điều kiện tách thửa. Tôi xin hỏi, trường hợp này, việc giải quyết thuộc trách nhiệm của cơ quan nào? Nếu không được phép tách thửa thì gia đình tôi có quyền yêu cầu hoàn trả số tiền đã nộp khi chuyển mục đích sử dụng đất hay không? Trình tự, thủ tục giải quyết và căn cứ pháp lý áp dụng trong trường hợp này được quy định như thế nào?

Tôi có hai thửa đất. Thửa thứ nhất là đất ở, diện tích 310 m²; thửa thứ hai là đất nuôi trồng thủy sản, diện tích 391 m². Nay tôi có nhu cầu chia đất cho hai người con. Tuy nhiên, một người con không có nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất ở. Theo quy định, diện tích tối thiểu được phép tách thửa đối với đất nông nghiệp là 360 m², còn đối với đất ở là 70 m². Trên cơ sở đó, tôi dự kiến thực hiện trình tự, thủ tục theo các bước sau: Thứ nhất, thực hiện thủ tục tách thửa đối với thửa đất nuôi trồng thủy sản thành hai phần, gồm một thửa 360 m² và một thửa 31 m²; đồng thời chuyển mục đích sử dụng 31 m² đất nông nghiệp sang đất ở. Thứ hai, thực hiện thủ tục hợp thửa toàn bộ hai thửa đất nói trên theo quy định tại điểm a khoản 3 Điều 220 Luật Đất đai năm 2024. Thứ ba, sau khi hợp thửa, tiến hành tách thửa đất đã hợp thành hai phần theo quy định tại khoản 2 Điều 9 Quyết định số 32/2024/QĐ-UBND của UBND tỉnh Bắc Ninh. Tôi xin hỏi, trình tự và phương án thực hiện như trên có phù hợp với quy định pháp luật hiện hành hay không? Tôi có thể thực hiện việc tách thửa, chia đất cho các con theo cách này hay không?

Năm 2004, gia đình tôi mua một thửa đất được hình thành từ việc tách ra từ đất của 4 hộ gia đình khác. Ban đầu, các thửa đất của 4 hộ đều có kích thước 6 m × 25 m. Sau khi chuyển nhượng, thửa đất của gia đình ông An có kích thước 4,5 m × 25 m; ba hộ còn lại có thửa đất kích thước 5 m × 25 m và một hộ có thửa đất kích thước 4,5 m × 25 m. Thửa đất này có nguồn gốc do TP. Hải Phòng giao, cấp. Đến năm 2014, Nhà nước ban hành quy định cấm tách thửa. Tuy nhiên, đến tháng 8/2024, Luật Đất đai năm 2024 được ban hành, trong đó Điều 146 quy định việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu đối với đất sử dụng ổn định. Gia đình tôi đã sử dụng thửa đất ổn định từ năm 2014 đến nay. Xin hỏi, gia đình tôi có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu đối với thửa đất này hay không?

Gia đình tôi là gia đình liệt sĩ, hiện đang làm thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu. Do không còn lưu giữ các giấy tờ liên quan đến quyền sử dụng đất, nên sau khi thanh tra, Thanh tra huyện (cũ) đã kết luận thửa đất gia đình tôi đang sử dụng đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Điều 138 Luật Đất đai năm 2024. Theo kết luận, thửa đất có nguồn gốc do cha ông để lại; hiện không có giấy tờ pháp lý về quyền sử dụng đất; gia đình đã xây dựng nhà ở từ năm 1960, nội dung này được thể hiện trên bản đồ đo đạc năm 1994; diện tích thửa đất là 485 m². Khi xác định diện tích đất ở để thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, gia đình tôi được cán bộ địa chính xã hướng dẫn áp dụng khoản 2 Điều 11 Quyết định số 61/2024/QĐ-UBND ngày 27/9/2024 của UBND TP. Hà Nội. Theo tôi hiểu, quy định tại điểm a khoản 2 Điều 11, diện tích đất ở được công nhận khi cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được xác định theo hạn mức công nhận đất ở quy định tại khoản 1 Điều này. Tại khoản 1 Điều 11 Quyết định số 61/2024/QĐ-UBND quy định hạn mức công nhận đất ở theo hai mốc thời gian: (i) trước ngày 18/12/1980 và (ii) từ ngày 18/12/1980 đến trước ngày 15/10/1993. Do thửa đất của gia đình tôi có nguồn gốc từ các năm 1959-1960, thuộc trường hợp sử dụng đất ổn định trước ngày 18/12/1980, nên được áp dụng theo điểm a khoản 1 Điều 11. Theo đó, hạn mức công nhận đất ở được xác định bằng 5 lần hạn mức giao đất ở tối đa quy định tại Điều 13 của Quyết định này, nhưng không vượt quá diện tích thửa đất. Hạn mức giao đất ở tối đa tại xã (bao gồm xã cũ) theo Điều 13 là 180 m². Vì vậy, hạn mức công nhận đất ở tối đa được tính là 180 m² × 5 = 900 m². Trong khi đó, thửa đất của gia đình ông chỉ có diện tích 485 m². Tôi xin hỏi, trong trường hợp này, toàn bộ diện tích 485 m² của thửa đất có được công nhận là đất ở hay không?

Trận lũ lịch sử vào đầu tháng 10/2025 tại tỉnh Tuyên Quang đã làm thiệt hại vô cùng lớn về môi trường, cơ sở vật chất và tài sản của nhà nước, của nhân dân. Trong vô số những tài sản, giấy tờ bị nước lũ nhấn chìm hoặc cuốn đi có rất nhiều giấy tờ quan trọng của người dân, trong đó có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và gia đình tôi nằm trong số đó. Tôi xin hỏi, trong trường hợp bị thiên tai như nói ở trên dẫn đến người dân bị mất hoặc hỏng Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì có được cấp lại không, người dân phải đến đâu để xin cấp lại, thủ tục gồm những gì? Tôi đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền hướng dẫn chi tiết thủ tục xin cấp lại trong các trường hợp cụ thể, như: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bị hỏng, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bị mất mà người dân không nhớ số seri, không nhớ số thửa, số tờ bản đồ.

Bác tôi có một thửa đất được xã giao năm 1986 do nơi ở cũ bị sạt lở. Gia đình đã sinh sống trên thửa đất từ đó đến nay nhưng không được địa phương cấp cho bất cứ giấy tờ gì. Đây là trường hợp giao đất không đúng thẩm quyền theo Điều 140 Luật Đất đai, nhưng nay không có giấy tờ gì, tôi xin hỏi, vậy bác tôi có thể làm thủ tục đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận lần đầu cho trường hợp đất không giấy tờ theo Điều 138 Luật Đất đai hay không? Nếu không được thì hướng giải quyết vướng mắc khi giao đất không đúng thẩm quyền nhưng không có giấy tờ giao đất như thế nào?

Tôi được UBND huyện cấp Giấy chứng nhận năm 1997, loại đất trồng cây lâu năm, diện tích 300 m2. Năm 2001, tôi cất nhà, diện tích nhà là 150 m2. Đến tháng 9/2025, tôi thực hiện chuyển nhượng đất thì được cho biết tôi sử dụng đất không đúng mục đích. Sau đó, tôi bị xử phạt và trong quyết định xử phạt nêu phần diện tích 50 m2 thuộc quy hoạch giao thông là phần diện tích mà tôi sử dụng không đúng mục đích. Theo quy định tại khoản 3 Điều 139 Luật Đất đai năm 2024: “3. Trường hợp hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do lấn đất, chiếm đất không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này và trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất thì xử lý như sau: a) Trường hợp người đang sử dụng đất ổn định, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất cấp huyện hoặc quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu hoặc quy hoạch xây dựng hoặc quy hoạch nông thôn thì được xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất và phải thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật; b) Trường hợp không thuộc quy định tại điểm a khoản này thì người đang sử dụng đất được tạm thời sử dụng cho đến khi Nhà nước thu hồi đất, nhưng phải giữ nguyên hiện trạng sử dụng đất và phải kê khai đăng ký đất đai theo quy định”. Tôi có phần diện tích sử dụng không đúng mục đích để làm nhà ở là 100 m2 phù hợp quy hoạch và 50 m2 không phù hợp quy hoạch, theo điểm b khoản 3 nêu trên, tôi phải giữ nguyên hiện trạng và phải kê khai đăng ký đất đai theo quy định. Tôi xin hỏi, thủ tục kê khai đăng ký đất đai như thế nào? Sau khi tôi kê khai đăng ký đất đai xong thì có được chuyển nhượng thửa đất trên cho người khác không?

Khoản 1 Điều 8 Nghị định số 103/2024/NĐ-CP quy định, hộ gia đình, cá nhân khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở phải nộp tiền sử dụng đất bằng 100% chênh lệch giữa tiền sử dụng đất của loại đất sau khi chuyển mục đích và tiền sử dụng đất, tiền thuê đất của loại đất trước khi chuyển mục đích (nếu có). Tuy nhiên, đối với đất nông nghiệp xen kẹt trong khu dân cư tại các đô thị lớn, bảng giá đất ở hiện nay đã tăng mạnh để tiệm cận giá thị trường, trong khi bảng giá đất nông nghiệp vẫn ở mức rất thấp, chênh lệch quá lớn so với thực tế. Điều này khiến số tiền người dân phải nộp khi chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở gần tương đương với việc mua một thửa đất ở mới. Theo tôi, với mức thu như trên, nhiều người dân sẽ lựa chọn mua đất ở mới thay vì chuyển mục đích sử dụng đất, dẫn đến tình trạng sở hữu nhiều thửa đất nhưng đất nông nghiệp xen kẹt bị bỏ hoang, không thể canh tác, gây lãng phí tài nguyên đất và không giải quyết được nhu cầu nhà ở. Từ thực tế này, tôi xin kiến nghị cơ quan chức năng xem xét giảm tỷ lệ thu tiền chênh lệch giữa hai loại đất, đồng thời điều chỉnh giá đất nông nghiệp xen kẹt trong khu dân cư theo hướng tiệm cận giá thị trường để giảm gánh nặng tài chính cho người dân. Trường hợp chỉ áp dụng giảm trong hạn mức, tôi đề nghị nên căn cứ tổng diện tích đã chuyển đổi của mỗi hộ gia đình, cá nhân, không nên giới hạn số lần chuyển mục đích, nhằm bảo đảm công bằng. Đồng thời, chính sách giảm tiền sử dụng đất nên áp dụng đối với tất cả các thửa đất nông nghiệp phù hợp quy hoạch, không phân biệt đã có nhà ở hay chưa, để tránh lãng phí đất đai và góp phần giải quyết nhu cầu an cư cho người dân.

Tôi có một thửa đất do xí nghiệp thanh lý không đúng thẩm quyền. Thửa đất được tôi mua lại từ một người được xí nghiệp thanh lý trước đó. Hiện tại, tôi chỉ còn giữ được bản photo của bản sao y bản chính giấy tờ mua bán gian nhà (có xác nhận của xí nghiệp) và bản photo phiếu thu tiền. Tuy nhiên, cơ quan giải quyết hồ sơ không chấp nhận giá trị pháp lý của các giấy tờ này để xác nhận nguồn gốc đất cho tôi. Tôi xin hỏi, những giấy tờ nêu trên có đủ giá trị pháp lý để xác nhận nguồn gốc đất hay không? Trường hợp không đủ giá trị để xác nhận nguồn gốc đất, tôi có thể làm thủ tục đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận lần đầu cho thửa đất theo trường hợp không có giấy tờ về quyền sử dụng đất hay không? Tôi vẫn có biên lai thu thuế kể từ năm 1998.

Ngày 5/7/2025 tôi nhận chuyển nhượng một thửa đất đã được cấp Giấy chứng nhận và đã được Văn phòng công chứng ký chứng nhận. Trong quá trình đi lại tôi đã làm mất bản chính Giấy chứng nhận và một hợp đồng chuyển nhượng. Sau thời gian tìm kiếm tôi vẫn không được ai trả lại. Để tránh trường hợp có người nhặt được và cố tình không trả lại làm ảnh hưởng đến tôi, ngày 15/9/2025, tôi đã nộp đơn cớ mất và được Công an phường ký xác nhận việc tôi có đến trình báo mất giấy tờ đã liệt kê trong đơn cớ mất. Sau đó, tôi liên hệ cơ quan đăng ký đất đai khu vực để được hướng dẫn thì không được giải quyết với lý do: phải liên hệ chủ cũ để làm hồ sơ mất Giấy chứng nhận, sau khi có Giấy chứng nhận thì phải ký công chứng lại. Như vậy, rất khó khăn cho tôi, bởi sau khi nhận chuyển nhượng, chủ cũ đã giao lại Giấy chứng nhận để tôi thực hiện việc đăng bộ sang tên. Tôi xin hỏi, trong trường hợp này tôi phải làm thế nào?

Gia đình tôi được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 11/2/2004, trong Giấy chứng nhận có ký hiệu chữ T ở trang bìa 1 và trang 2 mục đích sử dụng đất ghi là nhà ở. Xin hỏi, giờ tôi đi cấp đổi Giấy chứng nhận mới cho phù hợp với danh mục đất đai theo Điều 9 Luật Đất đai 2024 có được không, hay Giấy chứng nhận của nhà tôi thuộc trường hợp bị thu hồi?